PHÓ GIÁM ĐỐC - NGHỆ NHÂN PHẠM NGỌC SƠN
Sinh trưởng tại Bát Tràng – một trong những trung tâm gốm cổ truyền tiêu biểu của vùng đồng bằng Bắc Bộ – Phạm Ngọc Sơn thuộc thế hệ nghệ nhân trưởng thành trong môi trường gia đình nhiều đời hành nghề thủ công mỹ nghệ. Ngay từ thuở thiếu thời, ông đã được tiếp cận trực tiếp với các công đoạn làm gốm truyền thống, từ chọn đất, luyện đất, tạo hình, trang trí, pha men cho đến kỹ thuật nung lò – những yếu tố cốt lõi cấu thành bản sắc gốm Bát Tràng.
Quá trình gắn bó lâu dài với nghề đã hun đúc ở nghệ nhân một nhận thức sâu sắc về giá trị của lao động thủ công. Đối với ông, nghề gốm không đơn thuần là phương thức sản xuất, mà là một hệ thống tri thức dân gian được tích lũy, gìn giữ và truyền nối qua nhiều thế hệ. Mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự cẩn trọng, nhẫn nại và am hiểu vật liệu; mỗi sản phẩm là kết quả của sự hòa hợp giữa bàn tay người thợ và quy luật tự nhiên của đất, men và lửa.
Trên nền tảng kỹ thuật truyền thống vững chắc, nghệ nhân Phạm Ngọc Sơn từng bước hình thành phong cách sáng tác riêng, lấy tinh thần cổ truyền làm gốc, đồng thời tiếp thu có chọn lọc tư duy tạo hình và thẩm mỹ đương đại. Các tác phẩm do ông thực hiện thường mang bố cục chặt chẽ, dáng hình ổn định, hoa văn tiết chế, thể hiện rõ quan niệm thẩm mỹ Á Đông và phù hợp với không gian văn hóa, thờ tự, trưng bày. Nội dung tạo hình tập trung vào các đề tài quen thuộc của mỹ thuật truyền thống như linh vật, hoa sen, chim hạc, biểu tượng cát tường…, được thể hiện bằng ngôn ngữ tạo hình mộc mạc nhưng hàm súc.
Trong quá trình hành nghề, nghệ nhân không ngừng thử nghiệm và hoàn thiện kỹ thuật, đặc biệt chú trọng đến chất lượng men và hiệu quả thẩm mỹ sau nung. Sự ổn định trong tay nghề cùng tư duy làm nghề nghiêm cẩn đã giúp các tác phẩm đạt độ bền, độ chín và tính nhất quán cao, đáp ứng yêu cầu khắt khe của gốm mỹ nghệ truyền thống.
Song song với hoạt động sáng tác, nghệ nhân Phạm Ngọc Sơn còn đảm nhiệm vai trò quản lý với cương vị Phó Giám đốc, tham gia định hướng sản xuất, đào tạo thợ và truyền dạy kinh nghiệm nghề cho thế hệ kế cận. Trong quan niệm của ông, việc bảo tồn nghề gốm không chỉ nằm ở việc giữ kỹ thuật, mà còn ở việc duy trì đạo nghề: sự trung thực với vật liệu, sự chuẩn mực trong tạo tác và ý thức trách nhiệm đối với di sản văn hóa của làng nghề.
Những đóng góp bền bỉ ấy đã được ghi nhận thông qua nhiều giải thưởng và danh hiệu chuyên môn tại các hội thi, festival và chương trình tôn vinh thủ công mỹ nghệ trong nước. Các thành tựu đạt được phản ánh quá trình lao động nghiêm túc, liên tục và nhất quán của một nghệ nhân gắn bó lâu dài với nghề gốm truyền thống.
Những dấu mốc và thành tựu tiêu biểu
2013 – Bằng vinh danh “Sản phẩm thủ công mỹ nghệ tinh hoa làng nghề” – tác phẩm Tranh gốm
2018 – Giấy chứng nhận Sản phẩm tiêu biểu – Ấm tử sa đại khắc nổi tích sen hạc
2023 – Giải D Hội thi thủ công mỹ nghệ – tác phẩm Ngư long chầu ngọc
2023 – Giải D Festival Bảo tồn & Phát triển Làng nghề Việt Nam
2024 – Giải Khuyến khích Hội thi thủ công mỹ nghệ Việt Nam
Sự nghiệp của nghệ nhân Phạm Ngọc Sơn có thể được nhìn nhận như một mạch nối liên tục trong dòng chảy gốm Bát Tràng: kế thừa giá trị cổ truyền, duy trì chuẩn mực nghề nghiệp và từng bước thích ứng với bối cảnh đương đại. Hành trình ấy góp phần bảo lưu, phát huy tinh hoa gốm Bát Tràng, đồng thời khẳng định vị trí của nghề thủ công truyền thống trong đời sống văn hóa Việt Nam.